Vijf lessen uit werken met de Complete agressie-aanpak
De afgelopen jaren hebben we samen met Jeugdzorg Werkt! de Complete agressie-aanpak (CAA) ontwikkeld en tientallen jeugdzorgorganisaties begeleid bij de invoering ervan. Inmiddels is de aanpak opgenomen in de CAO Jeugdzorg als een belangrijke bouwsteen voor veilig werken, het voorkomen van agressie en het duurzaam inzetbaar houden van medewerkers.
De afgelopen jaren hebben we samen met Jeugdzorg Werkt! de Complete agressie-aanpak (CAA) ontwikkeld en tientallen jeugdzorgorganisaties begeleid bij de invoering ervan. Inmiddels is de aanpak opgenomen in de CAO Jeugdzorg als een belangrijke bouwsteen voor veilig werken, het voorkomen van agressie en het duurzaam inzetbaar houden van medewerkers.
Door de samenwerking met projectleiders, medewerkers, leidinggevenden en trainers hebben we een goed beeld gekregen van wat werkt in de praktijk. Welke ontwikkelingen zien we in de sector? En welke lessen zijn interessant voor organisaties die de CAA al hebben ingevoerd of daar binnenkort mee aan de slag gaan?
1. Veilig werken is steeds minder een trainingsvraagstuk
Waar organisaties vroeger vaak begonnen met de vraag welke training medewerkers nodig hadden, zien we nu een bredere kijk ontstaan. Veilig en weerbaar werken gaat niet alleen over individuele vaardigheden, maar ook over leiderschap, beleid, werkprocessen, teamafspraken en organisatiecultuur.
Dat sluit aan bij de uitgangspunten van de cao, waarin veilig werken niet wordt gezien als een verantwoordelijkheid van individuele medewerkers, maar als een gezamenlijke opdracht voor werkgevers en werknemers. Organisaties die investeren op al deze niveaus boeken de meest duurzame resultaten. De kracht van de CAA zit juist in die integrale benadering.
2. Teams hebben behoefte aan een gezamenlijke taal en eenduidige normen
Een ontwikkeling die we vrijwel overal terugzien, is het belang van een gedeeld referentiekader. Wanneer medewerkers hetzelfde verstaan onder spanning, agressie, risico’s, professioneel handelen en grensoverschrijdend gedrag, ontstaat meer duidelijkheid en minder handelingsverlegenheid.
Dat is niet alleen belangrijk voor de veiligheid van medewerkers, maar ook voor de kwaliteit en voorspelbaarheid van de begeleiding van jongeren en gezinnen. Teams maken sneller afspraken, ondersteunen elkaar beter en reageren consistenter in moeilijke situaties.
3. De aandacht verschuift van reageren naar voorkomen
Binnen de jeugdzorg groeit de aandacht voor vroegsignalering, relationeel werken, pedagogisch handelen en de-escalatie. Organisaties investeren steeds meer in preventie in plaats van uitsluitend in het omgaan met incidenten.
Deze beweging zien we ook terug in de cao, waarin risico-inventarisatie, preventie en veilig werken nadrukkelijk onderdeel zijn van het arbobeleid. De praktijk laat zien dat veel escalaties kunnen worden voorkomen wanneer spanning vroeg wordt herkend en besproken. Daardoor verschuift de focus van “wat doen we als het misgaat?” naar “hoe voorkomen we dat het zover komt?”.
4. Borging blijkt de grootste uitdaging
Veel organisaties hebben met de CAA mooie resultaten bereikt. Tegelijkertijd staan die resultaten onder druk door personeelstekorten, hoge werkdruk en personeelswisselingen.
Juist daarom zien we een groeiende behoefte aan continu leren. E-learning, teamreflecties, interne trainers, praktijkoefeningen en periodieke opfrismomenten helpen om kennis en afspraken levend te houden.
De CAO Jeugdzorg benadrukt niet voor niets het belang van opleiding, ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid. Veilig werken is geen eenmalig project, maar een blijvend onderdeel van professioneel vakmanschap.
5. Sociale veiligheid wordt steeds breder bekeken
Misschien wel de belangrijkste ontwikkeling is dat organisaties de verbinding leggen tussen agressie van cliënten én de sociale veiligheid binnen teams.
Thema’s als aanspreekcultuur, samenwerking, ongewenste omgangsvormen, psychologische veiligheid en leiderschap staan steeds vaker op de agenda. Organisaties ontdekken dat medewerkers pas echt weerbaar kunnen zijn wanneer zij zich ook binnen hun eigen team veilig voelen om fouten, dilemma’s en spanningen bespreekbaar te maken.
De aandacht voor sociale veiligheid sluit direct aan bij de bredere cao-ambitie om werkplezier te vergroten, werkdruk te verminderen en medewerkers duurzaam voor de sector te behouden.
Onze belangrijkste les?
Veilig en weerbaar werken is nooit af
De organisaties die na de implementatie van de Complete agressie-aanpak blijven investeren in leren, reflecteren, sociale veiligheid en professionele ontwikkeling, zien dat medewerkers meer handelingszekerheid ervaren, teams beter samenwerken en de organisatie veerkrachtiger wordt.
Dat is precies waar de sector vandaag voor staat: niet alleen agressie bestrijden, maar bouwen aan een werkomgeving waarin medewerkers veilig, gezond en met plezier hun werk kunnen blijven doen. De basis ligt er. De uitdaging is nu om die basis levend te houden en verder te versterken.
Welke ontwikkeling herken jij het meest binnen jouw organisatie
Dat gesprek voeren we graag verder met organisaties die de afgelopen jaren hebben gebouwd aan veilig en weerbaar werken.