020 - 226 21 17 info@dinsdag.nl

Van diversiteit naar échte inclusie

Diversiteit is een gegeven, inclusie vraagt om actie.

Organisaties bereiken hun ambities doordat mensen met verschillende kennis, ervaringen, ideeën en perspectieven samenwerken.

Dat lukt alleen als mensen zich onderdeel voelen van het team en vrij zijn om mee te denken, vragen te stellen en afwijkende voorstellen te doen.

Veilig sociaal en psychologisch werken

    Daarom is inclusie een belangrijke bouwsteen van psychologische veiligheid.

    Verschillen zijn er altijd

    Mensen werken in een organisatie aan gezamenlijke doelen. 

    Verschillende perspectieven kunnen helpen om vraagstukken beter te begrijpen en tot betere oplossingen te komen. Dat gebeurt alleen als iedereen daadwerkelijk kan deelnemen aan het gesprek en invloed kan uitoefenen door een eigen perspectief of idee in te brengen. 

    Diversiteit betekent dat mensen van elkaar verschillen. Inclusie gaat over wat je met die verschillen doet.

    Sommige verschillen zijn zichtbaar, andere niet. Diversiteit is meer dan representatie of het aantrekken van mensen uit minderheidsgroepen. De centrale vraag is niet óf er verschillen zijn, maar hoe mensen en organisaties ermee omgaan.

    Veilig sociaal en psychologisch werken

    Wanneer wordt diversiteit inclusie?

    Inclusie betekent dat medewerkers zich onderdeel voelen van het team en vanuit hun rol volwaardig bijdragen aan de gezamenlijke doelen. Hun kennis en ervaring worden benut. Van daaruit voelen zij zich vrij om vragen te stellen of andere oplossingen in te brengen. Zo bereikt een organisatie de best mogelijke resultaten. 

    Inclusie gaat daarom niet alleen over wie er in de organisatie werkt, maar vooral over wie daadwerkelijk kan meepraten en bijdragen aan de ambitie van de organisatie. Leidinggevenden spelen hierin een belangrijke rol. Lees meer over psychologisch veilig leiderschap en de invloed van leiderschap op openheid, tegenspraak en samenwerking.

    Wat zijn signalen van weinig diversiteit in ideeën?

    Als mensen zich aanpassen aan de dominante mening, steeds dezelfde mensen het gesprek bepalen of afwijkende opvattingen weinig ruimte krijgen, dan blijven waardevolle inzichten, kritische signalen en mogelijke oplossingen onbenut.

    Volwaardig meedoen betekent daarom niet dat iedereen gelijk krijgt, maar wel dat ieders bijdrage serieus wordt onderzocht om samen tot het best mogelijke resultaat te komen.

    Diversiteit is meer dan verschillen tussen mensen

    Bij diversiteit wordt vaak als eerste gedacht aan persoonskenmerken, achtergronden en representatie. Die aspecten zijn relevant, maar vormen niet het hele verhaal.

    Voor het functioneren van organisaties gaat diversiteit ook over verschillen in:

    • Ideeën en overtuigingen;
    • Waarnemingen en interpretaties;
    • Manieren om problemen te analyseren;
    • Voorstellen voor oplossingen;
    • Verwachtingen over samenwerking en leiderschap.

    Organisaties hebben deze verschillen nodig. Complexe vraagstukken kunnen zelden vanuit één deskundigheid of één perspectief volledig worden begrepen.

    Verschillende gezichtspunten helpen om blinde vlekken te ontdekken, aannames te onderzoeken en alternatieve oplossingen te ontwikkelen.

    Maar aanwezigheid van verschillende perspectieven betekent nog niet dat deze ook worden gebruikt. Diversiteit heeft pas waarde als er inclusie is. 

    Waarom echte inclusie een uitdaging is

    Bijna iedere organisatie zegt open te staan voor verschillende ideeën. In de praktijk ontwikkelen teams echter gewoonten en impliciete regels over wat normaal, wenselijk of verstandig wordt gevonden.

    Die regels zijn niet altijd uitgesproken, maar medewerkers merken snel:

    • Welke mening goed valt;
    • Wie gemakkelijk het woord krijgt;
    • Welke vragen als kritisch of lastig worden gezien;
    • Wanneer tegenspraak wordt gewaardeerd;
    • Welke fouten bespreekbaar zijn.

    Daardoor kan een team aan de buitenkant harmonieus lijken, terwijl medewerkers zich inhoudelijk inhouden. Lees in dit artikel meer over hoe psychologische veiligheid binnen teams ontstaat en welke factoren bepalen of mensen zich daadwerkelijk uitspreken.

    Dit is een belangrijk onderscheid: weinig conflict betekent niet automatisch goede samenwerking. Het kan ook betekenen dat verschillen van inzicht niet aan de oppervlakte komen.

    Echte inclusie vraagt namelijk niet alleen dat mensen het met elkaar eens zijn, maar dat iedereen volwaardig aan het gesprek kan deelnemen. Ook, en juist, als hun benadering vraagt om een andere aanpak. 

    Het bespreekbaar maken van verschillen vraagt oefening. Ontdek in dit artikel hoe interactief theater helpt om lastige situaties herkenbaar en bespreekbaar te maken.

    Inclusie betekent niet dat ieder idee wordt overgenomen

    Een inclusieve organisatie hoeft niet eindeloos te overleggen of iedere mening even zwaar te laten wegen. Organisaties hebben doelen, rollen, verantwoordelijkheden, deskundigheidsgebieden en besluitvormingsprocessen nodig.

    Inclusie betekent daarom:

    • Dat relevante perspectieven actief worden opgezocht;
    • Dat mensen hun ideeën kunnen toelichten;
    • Dat vragen en tegenspraak inhoudelijk worden onderzocht;
    • Dat duidelijk is wie een besluit neemt en besluiten worden verbonden aan de gezamenlijke doelen;
    • Dat wordt uitgelegd wat met verschillende bijdragen is gedaan;
    • Dat medewerkers een besluit professioneel uitvoeren, ook als hun voorkeur niet is gekozen.

    Het verschil zit tussen gehoord worden en gelijk krijgen. Niet ieder voorstel kan worden uitgevoerd. Wel moet het veilig en zinvol zijn om het voorstel in te brengen.

    Juist dit soort duidelijke kaders kunnen inclusie versterken. Als mensen weten wat de ambitie is, wat het team moet bereiken en wie waarvoor verantwoordelijk is, kunnen zij hun ideeën beter richten op de gezamenlijke opgave. Lees in dit artikel meer over hoe een gedragscode kan bijdragen aan duidelijke verwachtingen, gewenst gedrag en veilige samenwerking.

    De relatie met sociale en psychologische veiligheid

    Sociale veiligheid
    Sociale veiligheid gaat over beschermd zijn en je beschermd voelen tegen ongewenst of grensoverschrijdend gedrag.

    Psychologische veiligheid
    Psychologische veiligheid gaat over de ruimte om ideeën te delen, vragen te stellen, ongemak te benoemen, fouten toe te geven en verschillen van inzicht bespreekbaar te maken.

    Inclusie
    Inclusie vormt een belangrijke verbindende schakel tussen beide. Lees in dit artikel meer over de relatie tussen sociale veiligheid, psychologische veiligheid en inclusie en hoe deze thema’s elkaar in de praktijk versterken.

    Door inclusie ontstaat meer ruimte om van elkaar te leren en beter samen te werken. Zo kunnen werknemers hun kennis, ervaring, ideeën en talenten optimaal inzetten voor de gemeenschappelijke doelen van de organisatie. Lees meer over hoe teamontwikkeling kan bijdragen aan inclusie, psychologische veiligheid en betere samenwerking binnen teams.

    Wat is onze visie erop?
    Bij Bureau dinsdag zien wij sociale veiligheid en psychologische veiligheid daarom niet als losse thema’s, maar als twee kanten van dezelfde medaille: bescherming en ruimte.

    Inclusie zorgt ervoor dat mensen zich onderdeel voelen van het geheel. Sociale veiligheid zorgt voor bescherming. Psychologische veiligheid geeft ruimte om bij te dragen. 

    Onderzoeken hoe sociaal veilig en inclusief jouw organisatie werkelijk is?
    Krijg inzicht in waar jouw organisatie staat en welke stappen bijdragen aan een veilige en inclusieve werkomgeving. Plan een vrijblijvend gesprek.

    Veelgestelde vragen

    Houdt inclusief leiderschap ook in dat ik constant aardig moet zijn?

    Nee, niet aardig maar wel respectvol. Je mag gewoon scherp doorvragen, kritische feedback geven en botsende meningen hebben. Verschil zit in de toon en het moment: kritiek op iemands idee is prima, iemand kleineren niet.

    Aardig zijn betekent niet dat iedereen het altijd met je eens hoeft te zijn. Het betekent wel dat je rekening houdt met de impact van je woorden, omdat woorden nu eenmaal aankomen.

    Zorgt psychologische veiligheid voor een fijne sfeer?

    Nee, en dat is een begrijpelijk maar onterecht beeld. Psychologische veiligheid betekent dat je iets kunt zeggen zonder dat het je relatie of loopbaan schaadt, juist zodat problemen vroeg op tafel komen of het oncomfortabele gesprek gevoerd kan worden, niet pas als het echt mis is.

    Onderzoek (o.a. Amy Edmondson) laat zien dat teams met hoge psychologische veiligheid juist méér fouten melden én minder grote fouten maken. Wie zich veilig voelt, zegt eerder “dit klopt niet”

    Wat kunnen we nog beter doen als we al een inclusieve organisatie zijn?

    Inclusie vraagt onderhoud, het is geen éénmalig vinkje. Een eerlijke zelftest: wie spreekt er in vergaderingen het minst? Wiens idee wordt genegeerd totdat iemand anders het herhaalt? Wie wordt er niet gevraagd voor projecten?

    Als er patronen in die antwoorden zitten, valt er iets te verbeteren. Dat is geen verwijt, maar een uitnodiging om scherper te kijken.

    Kan één persoon een veilige cultuur echt breken?

    Een individu kan veel schade aanrichten, vooral in een machtspositie, maar het gaat uiteindelijk om hoe de omgeving reageert. Als omstanders en leidinggevenden ingrijpen of aanspreken, begrenst de groep het gedrag.

    Kijkt iedereen weg, dan wordt het impliciet de norm. Veiligheid is dus vooral een collectieve en systeemvraag: de norm bepaalt of onacceptabel gedrag consequenties heeft.

    Hoe kan ik bijhouden welke verschillende achtergronden er allemaal zijn, ik ben altijd bang om maar iets verkeerds te zeggen?

    Je hoeft niet op elk woord te letten, en je zult ook af en toe iets verkeerd doen. Wat telt is wat je daarna doet. Een goede vuistregel: spreek iemand aan op gedrag (niet op de persoon), en als iemand zegt geraakt te zijn, neem het serieus ook al was je bedoeling goed.

    Bedoeling en impact kunnen uiteenlopen; “Zo bedoelde ik het niet” is dan ook geen einde van het gesprek, maar het begin.