020 - 226 21 17 info@dinsdag.nl

Sociale en psychologische veiligheid versterken

Bescherming, ruimte en verbondenheid als basis voor samenwerking.

Goed samenwerken begint bij een werkomgeving waarin mensen zich beschermd voelen tegen ongewenst en grensoverschrijdend gedrag.

Veilig sociaal en psychologisch werken
Een werkomgeving waar zij zich durven uitspreken en ervaren dat hun bijdrage ertoe doet. Zo komt iedere werknemer tot zijn recht, en krijgen verschillende soorten kennis en perspectieven de ruimte. Deze nieuwe kennis kan ingezet worden ter verbetering van de organisatie. Zo realiseren organisaties hun ambities.

Sociale veiligheid, psychologische veiligheid en inclusie vormen zo samen de basis voor duurzame resultaten.

Bescherming en ruimte

Sociale veiligheid

Sociale veiligheid gaat over beschermd zijn en je beschermd voelen tegen dreiging, ongewenst gedrag en grensoverschrijdend gedrag.

Psychologische veiligheid

Psychologische veiligheid gaat over de kwaliteit van de onderlinge omgang in teams. Het is de gedeelde overtuiging dat teamleden zich vrij voelen om:

  • Vragen te stellen;
  • Fouten toe te geven;
  • Ongemak te benoemen;
  • Ideeën of zorgen te delen zonder angst voor negatieve gevolgen voor hun positie, status of relaties.

Sociale en psychologische veiligheid bieden dus respectievelijk bescherming en ruimte om professioneel bij te dragen aan gemeenschappelijke doelen.

Veilig sociaal en psychologisch werken

Waarom veiligheid cruciaal is voor inclusie

Inclusie betekent dat mensen zich onderdeel voelen van het geheel, meetellen en vanuit hun rol volwaardig kunnen bijdragen aan de gezamenlijke doelen.

Het gaat erom of hun kennis, ervaring, vragen, ideeën en zorgen daadwerkelijk welkom zijn en serieus worden onderzocht.

Inclusie verbindt die bescherming en ruimte. Wanneer mensen ervaren dat zij erbij horen en dat hun bijdrage ertoe doet, zijn zij eerder bereid hun kennis en perspectieven in te brengen.

Dat vergroot het vermogen van teams om te leren, samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen. Lees in dit artikel meer over hoe organisaties de stap kunnen zetten van diversiteit naar échte inclusie en waarom verschillen pas waarde krijgen wanneer mensen daadwerkelijk kunnen bijdragen.

Wanneer sociale veiligheid onder druk staat, neemt meestal ook de psychologische veiligheid af.

Mensen worden voorzichtiger, slikken twijfels in en vermijden gevoelige onderwerpen. Andersom is aandacht voor psychologische veiligheid niet genoeg wanneer duidelijke normen, bescherming en zorgvuldige opvolging van kwesties ontbreken.

Daarom benaderen we bij Bureau dinsdag sociale veiligheid, psychologische veiligheid en inclusie niet als losse thema’s. Ze vormen samen de condities waaronder mensen veilig, openhartig en professioneel kunnen samenwerken aan de doelen van de organisatie.

Veiligheid en inclusie vragen om organisatieontwikkeling

Sociale en psychologische veiligheid worden regelmatig benaderd als HR-thema, als reactie op een incident of als onderwerp voor een losse training. Dat is te beperkt.

De manier waarop mensen met elkaar omgaan wordt mede bepaald door de cultuur van de organisatie.

Veiligheid en inclusie zijn daarom geen afzonderlijke programma’s naast het gewone werk. Zij moeten verbonden zijn aan de vraag wat de organisatie wil bereiken en welk gedrag, leiderschap en samenwerking daarvoor nodig zijn.

Een integrale aanpak begint bij de visie, ambities en kernwaarden van de organisatie. Die worden zichtbaar in leiderschap, samenwerking, teamontwikkeling, HR-processen, besluitvorming en de manier waarop de organisatie omgaat met signalen en spanningen.

Juist de samenhang tussen deze onderdelen bepaalt of veiligheid en inclusie onderdeel worden van de dagelijkse praktijk. Lees meer over ons cultuurprogramma voor het vergroten van sociale en psychologische veiligheid en het duurzaam versterken van de organisatiecultuur.

Leiderschap en teamontwikkeling maken veiligheid zichtbaar

Psychologische veiligheid is geen individuele karaktereigenschap en ook geen stemming van één medewerker. Het gaat om de kwaliteit van de onderlinge omgang en de groepsdynamiek binnen een team.

Teams ontwikkelen, vaak onbewust, eigen regels en patronen. Medewerkers merken snel:

  • Wie gemakkelijk het woord krijgt;
  • Welke vragen welkom zijn;
  • Hoe met fouten wordt omgegaan;
  • Of afwijkende ideeën serieus worden onderzocht.

Deze patronen bepalen of mensen zich uitspreken of zich aanpassen aan wat zij denken dat gewenst is. Een team kan aan de buitenkant rustig en harmonieus lijken, terwijl medewerkers twijfels voor zich houden. Dit kan ook komen doordat feedback geven ongemakkelijk kan zijn. Maar leren en ontwikkelen vragen soms om ongemak. Ongemak hoeft niet vermeden te worden, maar moet bespreekbaar worden gemaakt.

De rol van de leidinggevende
Leidinggevenden vertegenwoordigen de organisatie op de werkvloer. Daarbij zorgen zij voor zowel ruimte als begrenzing.

Alleen ruimte bieden kan leiden tot onduidelijkheid. Alleen begrenzen kan leiden tot voorzichtigheid en stilzwijgen. Sociaal en psychologisch veilig leiderschap combineert openheid, richting, bescherming en verantwoordelijkheid. Lees in dit artikel meer over psychologisch veilig leiderschap en de invloed van leiderschap op openheid, tegenspraak en samenwerking.

Losse interventies hebben weinig effect wanneer normen, leiderschap en samenwerking onveranderd blijven. Duurzame verandering ontstaat wanneer bestuur, leidinggevenden, HR, teams en medewerkers vanuit hetzelfde kader samenwerken aan veiligheid en inclusie. Of kijk eens naar onze training voor leidinggevenden die willen werken aan een sociaal en psychologisch veilig team.

De gedragscode als verbindend kader voor gewenst gedrag en veilige samenwerking

Een gedragscode is meer dan een verzameling regels. Een gedragscode maakt duidelijk welk gedrag bijdraagt aan de ambities van de organisatie, wat medewerkers van elkaar mogen verwachten en hoe wordt omgegaan met ongewenst en grensoverschrijdend gedrag.

De gedragscode helpt ook om verschillen van inzicht, spanningen en ongemak bespreekbaar te maken, doordat duidelijk wordt hoe medewerkers, teams en leidinggevenden met elkaar willen omgaan. Op een veilige manier bespreken vraagt oefening. Lees meer over hoe interactief theater helpt om herkenbare situaties zichtbaar en bespreekbaar te maken.

De gedragscode beschrijft positieve normen, zoals gedrag dat de organisatie gewenst en nastrevenswaardig vindt. Daarnaast maakt zij duidelijk welk gedrag ongewenst of onacceptabel is. De nadruk ligt daarbij niet uitsluitend op verbieden, bestrijden of bestraffen. De meest duurzame gedragssturing begint bij de vraag hoe mensen wél met elkaar willen omgaan en welk gedrag nodig is om de gezamenlijke doelen te bereiken.

Lees in dit artikel meer over hoe een gedragscode kan bijdragen aan duidelijke verwachtingen, gewenst gedrag en veilige samenwerking.

Onderzoeken hoe sociaal veilig en inclusief jouw organisatie werkelijk is?
Benieuwd waar jouw organisatie staat en welke volgende stap past? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen sociale en psychologische veiligheid?
Het verschil tussen sociale veiligheid en psychologische veiligheid lijkt klein, aangzien ze beide nodig zijn voor leren, samenwerken en presteren. Maar er is wel degelijk verschil.

Sociale veiligheid gaat over beschermd zijn en je beschermd voelen tegen ongewenst gedragDaarbij zijn niet alleen regels en procedures belangrijk, maar ook het vertrouwen in het vermogen van de organisatie om daadwerkelijk op te treden tegen ongewenst gedrag.

Psychologische veiligheid gaat over de kwaliteit van de onderlinge omgang in een team. Het is de gedeelde overtuiging dat teamleden ruimte hebben. Ruimte om ideeën en zorgen te uiten en vragen te stellenzonder angst voor negatieve gevolgen.

Kort gezegd: sociale veiligheid biedt bescherming. Psychologische veiligheid biedt ruimte.

Wat heeft inclusie met sociale en psychologische veiligheid te maken?
Inclusie betekent dat mensen zich onderdeel voelen van het geheel, meetellen en daadwerkelijk kunnen bijdragen. Sociale veiligheid beschermt hen tegen ongewenst en grensoverschrijdend gedrag. Psychologische veiligheid geeft ruimte om kennis, ideeën, vragen, fouten en zorgen in te brengen.

Zonder inclusie blijven aanwezige verschillen onderbenut.

Welke rol heeft de leidinggevende bij sociale en psychologische veiligheid?
De leidinggevende vertaalt de visie, waarden en organisatienormen naar het dagelijks werk. De leidinggevende geeft ruimte door het goede voorbeeld te geven. De leidinggevende stimuleert gewenst gedrag, biedt ruimte voor vragen en tegenspraak en maakt kwesties tijdig bespreekbaar.

Daarnaast heeft de leidinggevende een verantwoordelijkheid om te begrenzen op basis van de gedragscode. Dit kan betekenen dat bij gestuurd wordt en passende personeelsinstrumentenworden ingezet en op te schalen wanneer dat nodig is.

Waarom is een gedragscode alleen niet voldoende?

Een gedragscode maakt duidelijk welke omgang en welk gedrag binnen de organisatie gewenst, ongewenst of onacceptabel zijn. Maar een document verandert de dagelijkse praktijk niet vanzelf.

De gedragscode moet worden verbonden aan leiderschap, teamgesprekken, personeelsinstrumenten, HR-processen, leren en ontwikkelen, beleid, procedures en een praktisch handelingskader. Pas wanneer de normen regelmatig worden besproken en consequent worden toegepast, beïnvloedt de gedragscode de sociale normen en de dagelijkse samenwerking.

Is psychologische veiligheid hetzelfde als aardig zijn voor elkaar?

Nee. Psychologische veiligheid betekent niet dat iedereen het met elkaar eens moet zijn of conflicten vermijdt. Het betekent dat verschillen van inzicht, kritiek, fouten en ongemak bespreekbaar zijn zonder angst voor negatieve gevolgen.