020 - 226 21 17 info@dinsdag.nl

Een gedragscode opstellen die werkt

Van kernwaarden naar herkenbaar gedrag en duidelijke grenzen.

Een gedragscode helpt om grensoverschrijdend gedrag te voorkomen en invulling te geven aan de zorgplicht vanuit de Arbowet.

Tegelijk ondersteunt de code de samenwerking die nodig is om de ambities van de organisatie te realiseren.

Veilig sociaal en psychologisch werken

Een goede gedragscode vertaalt waarden naar concreet gedrag en versterkt leiderschap en teamontwikkeling. Bureau dinsdag zorgt dat de code gaat leven in de praktijk.

Wat is een gedragscode?

Een gedragscode is een gezamenlijk normenkader voor de onderlinge omgang binnen een organisatie. Zij vertaalt de visie, ambities en kernwaarden van de organisatie naar concreet en herkenbaar gedrag.

De code maakt concreet hoe medewerkers en leidinggevenden willen samenwerken en welk gedrag bijdraagt aan de doelen, waarden en kwaliteit van de organisatie.

Een gedragscode beschrijft welk gedrag de organisatie wil stimuleren en versterken. Daarnaast maakt de code duidelijk welk gedrag ongewenst of onacceptabel is en welke mogelijkheden er zijn wanneer de organisatienorm niet wordt nageleefd.

Lees meer in het artikel over de gedragscode en beleid ongewenste omgangsvormen.

De ambitie als startpunt

Bij Bureau dinsdag beginnen we niet met een lijst van verboden, maar bij de ambitie van de organisatie:

  • Wat wil de organisatie bereiken?
  • Welke samenwerking en welk gedrag zijn daarvoor nodig?
  • Wat mogen medewerkers en leidinggevenden van elkaar verwachten?
  • Welke omstandigheden kunnen de samenwerking onder druk zetten?
  • Hoe reageert de organisatie wanneer gedrag niet bij de norm past?

De gedragscode is daarmee geen doel op zich. Het is een middel om gewenste omgang te versterken, ongewenste omgang bespreekbaar te maken en sociale en psychologische veiligheid te ondersteunen. Dat zijn namelijk de belangrijkste randvoorwaarden voor het realiseren van de gemeenschappelijke doelen.

Een gedragen gedragscode begint bij de organisatie zelf

Een gedragscode kan juridisch zorgvuldig zijn en toch weinig effect hebben. Dat risico ontstaat wanneer de code vooral vóór de organisatie wordt geschreven, zonder voldoende inbreng van medewerkers en leidinggevenden. Zij moeten zich in de normen, voorbeelden en praktijksituaties kunnen herkennen.

Bureau dinsdag werkt daarom niet vanuit een standaard die deels wordt aangepast aan de organisatie. Wij analyseren en structureren, geven inhoudelijke onderbouwing en procesbegeleiding.

Medewerkers en leidinggevenden geven zelf betekenis aan de organisatiewaarden, normen en praktijksituaties. Zonder hun inbreng wordt een code een papieren tijger.

Onze aanpak bestaat uit:

  • Analyse van visie, ambitie, kernwaarden, beleid en relevante regelingen;
  • Een startscan om breed input op te halen;
  • Interviews of dialoogsessies met medewerkers en leidinggevenden;
  • Vertaling van praktijkervaringen naar concrete gedragsnormen;
  • Uitwerking van een compacte en herkenbare gedragscode;
  • Aansluiting op leiderschap, beleid en praktische handelingsmogelijkheden.

Lees meer in het artikel over een gedragscode op maat.

Wij van bureau Dinsdag hanteren een integrale benadering met een wetenschappelijke basis en een resultaatgerichte veranderaanpak, die in veel sectoren inmiddels de standaard is.

Van waarden naar concreet en observeerbaar gedrag

Veel gedragscodes bevatten formuleringen als ‘we behandelen elkaar met respect’ of ‘we zorgen voor een veilige werkomgeving’. Dat klinkt positief, maar geeft in de dagelijkse praktijk onvoldoende richting.

Want wat betekent respect wanneer collega’s het inhoudelijk sterk oneens zijn? Hoe ziet verbindend gedrag eruit tijdens een reorganisatie? Welk gedrag hoort bij zorgvuldig leiderschap? En wanneer is een scherpe reactie ongewenst of onacceptabel?

Zo worden waarden bruikbaar in het dagelijkse werk: tijdens vergaderingen, in de samenwerking tussen teams, bij besluiten, in lastige gesprekken en in het handelen van leidinggevenden.

Maak duidelijk wat gewenst, ongewenst en onacceptabel is
Een bruikbare gedragscode maakt onderscheid tussen verschillende soorten gedrag:

  • Gewenst gedrag
  • Ongewenst gedrag
  • Grensoverschrijdend gedrag
  • Ongemak is niet hetzelfde als onveiligheid
  • Omgaan met verschillen

Van gedragscode naar dagelijkse praktijk

De rol van leidinggevenden
Een gedragscode werkt alleen wanneer de organisatienorm zichtbaar wordt in het dagelijkse handelen. Leidinggevenden spelen daarin een sleutelrol.

Leidinggevenden:

  • Leven gewenst gedrag voor;
  • Verduidelijken verwachtingen en grenzen;
  • Maken spanningen en ongemak bespreekbaar;
  • Reageren op signalen van ongewenst gedrag;
  • Zorgen voor een zorgvuldige opvolging.

Hun handelen mag niet alleen afhangen van hun persoonlijke mening over gedrag. De gedragscode biedt een gezamenlijk en objectiever referentiekader om gedrag te bespreken.

Lees meer over deze rol in sociaal en psychologisch veilig leiderschap.

De gedragscode levend houden
Een gedragscode verandert de praktijk niet vanzelf. De code moet terugkomen in onboarding, teamgesprekken, werkoverleggen, leiderschapsontwikkeling, HR-processen en de opvolging van kwesties.

Door regelmatig herkenbare situaties te bespreken en te oefenen met aanspreken en reageren, blijft de organisatienorm zichtbaar en bruikbaar.

Evalueer daarnaast periodiek of de code nog aansluit bij de organisatie, het werk en de situaties die medewerkers en leidinggevenden tegenkomen.

Een gedragscode ontwikkelen die herkenbaar is en houvast geeft?
Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek en bespreek wat voor jouw organisatie een passende aanpak kan zijn.

Veelgestelde vragen

Hoe uitgebreid moet een gedragscode zijn?

Een gedragscode moet compact genoeg zijn om gelezen en gebruikt te worden, maar concreet genoeg om richting te geven. Beschrijf de organisatiewaarden, het gewenste gedrag, de grenzen en waar medewerkers terechtkunnen met vragen of zorgen. Uitgebreide procedures en formele stappen horen thuis in het onderliggende beleid en de regelingen.

Wie betrek je bij het opstellen van een gedragscode?

Een gedragscode werkt het beste wanneer medewerkers, leidinggevenden, HR, medezeggenschap en eventueel vertrouwenspersonen actief worden betrokken. Zij kennen de dagelijkse praktijk, herkennen dilemma’s en kunnen aangeven welk gedrag bij de organisatie past. Dat vergroot het draagvlak en voorkomt dat de code een document blijft dat weinig wordt gebruikt.

Een gedragscode werkt alleen als medewerkers zich erin herkennen. Door medewerkers actief te betrekken bij het benoemen van waarden, normen en praktijksituaties ontstaat meer draagvlak en sluit de code beter aan op de dagelijkse werkelijkheid van teams en leidinggevenden.

Wat is het verschil tussen een gedragscode en beleid?

Een gedragscode beschrijft de gewenste manier van samenwerken en maakt normen concreet. Beleid en regelingen beschrijven vervolgens hoe wordt gehandeld wanneer signalen, meldingen of klachten ontstaan. De gedragscode geeft richting aan gedrag, terwijl beleid duidelijk maakt welke rollen, procedures en verantwoordelijkheden er zijn.

Hoe ontwikkel je een gedragen gedragscode?

Een goede gedragscode begint met het analyseren van bestaande documenten, beleid en organisatiewaarden. Daarna worden medewerkers en leidinggevenden betrokken via scans, interviews of dialoogsessies. De opbrengsten worden vertaald naar duidelijke gedragsnormen, voorbeelden en afspraken die aansluiten bij de praktijk.

Hoe voorkom je dat een gedragscode een papieren tijger wordt?

Een gedragscode krijgt pas betekenis wanneer zij zichtbaar is in onboarding, werkoverleggen, leiderschapsontwikkeling, teamgesprekken en de opvolging van kwesties.

Door regelmatig met voorbeelden uit de praktijk te werken en de code te verbinden aan leiderschap en samenwerking blijft de gedragscodeactueel en bruikbaar. Leidinggevenden hebben daarin een belangrijke voorbeeldrol.