020 - 226 21 17 info@dinsdag.nl

Grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Voorkomen begint voordat grenzen worden overschreden.

Grensoverschrijdend gedrag ontstaat zelden uit het niets. Vaak zijn er eerder al signalen van ongemak, onduidelijke verwachtingen of spanningen in de samenwerking.

Veilig sociaal en psychologisch werken

Preventie begint daarom niet pas bij een melding of incident, maar bij duidelijke normen, een gezamenlijke taal en een werkomgeving waarin mensen gedrag vroegtijdig kunnen bespreken.

Wat is grensoverschrijdend gedrag?

Bij grensoverschrijdend gedrag gaat het om gedrag dat binnen de organisatie als onacceptabel is aangemerkt. Denk bijvoorbeeld aan pesten, discriminatie, intimidatie, agressie, geweld of machtsmisbruik.

Het gedrag kan zichtbaar zijn, maar ook subtieler voorkomen, bijvoorbeeld door structureel buitensluiten, kleinerende opmerkingen of misbruik van positie.

Tegelijkertijd verschillen mensen in wat zij ongemakkelijk of ongewenst vinden.

Ervaringen, overtuigingen en persoonlijke grenzen spelen daarin mee. Dit kan een gevoelig onderwerp zijn. Juist daarom hebben organisaties duidelijke normen nodig over de manier waarop mensen met elkaar willen omgaan.

Preventie begint eerder dan een incident

Wanneer gedrag daadwerkelijk een grens heeft overschreden, is zorgvuldig handelen noodzakelijk. Nog belangrijker is om grensoverschrijdend gedrag voor te zijn, juist daar liggen belangrijke kansen voor preventie.

Situaties waarin er een grote kans is op grensoverschrijdend gedrag zijn bijvoorbeeld:

  • Een grap ongemakkelijk valt;
  • Wanneer iemand herhaaldelijk buiten gesprekken blijft;
  • Zodra irritaties zich opstapelen;
  • Wanneer medewerkers niet weten hoe zij elkaar kunnen aanspreken;

Niet iedere ongemakkelijke situatie is meteen grensoverschrijdend. Juist door eerder met elkaar te spreken over wat er gebeurt, wordt duidelijker wat passend is en waar grenzen liggen en kan grensoverschrijdend gedrag voorkomen worden.

Daarvoor moeten mensen voldoende ruimte ervaren om een vraag, zorg of ongemak bespreekbaar te maken.

Lees in dit artikel meer over waarom psychologische veiligheid een belangrijk fundament vormt onder openheid, leren en professionele samenwerking.

Duidelijke normen maken gedrag bespreekbaar

Een veelgestelde vraag bij grensoverschrijdend gedrag is: waar ligt de grens?

Die vraag is niet altijd eenvoudig te beantwoorden. Mensen brengen verschillende ervaringen, persoonlijke grenzen en referentiekaders mee naar hun werk.

Organisaties hebben daarom een eigen verantwoordelijkheid om duidelijk te maken welke omgang zij willen stimuleren en welk gedrag niet past binnen de organisatie.

Duidelijke normen helpen om onderscheid te maken tussen:

  • Gewenst gedrag;
  • Ongemak;
  • Ongewenst gedrag;
  • Grensoverschrijdend gedrag.

Daarmee ontstaat een gezamenlijke taal. Medewerkers weten beter wat zij van elkaar mogen verwachten en kunnen situaties eerder met elkaar bespreken.

Een gedragscode kan helpen om organisatiewaarden te vertalen naar concreet gedrag. Niet als een lange lijst met verboden, maar als gezamenlijk referentiekader voor professionele omgang en samenwerking.

Lees in dit artikel meer over hoe je een gedragscode opstelt die duidelijke verwachtingen geeft en tegelijkertijd helpt om gewenst gedrag onderdeel te maken van de dagelijkse praktijk.

Maak medewerkers handelingsbekwaam

Het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag is niet alleen de verantwoordelijkheid van degene die gedrag ervaart of van een leidinggevende. Ook collega’s die een situatie zien of horen, kunnen een rol spelen.

Vaak wordt daarom aandacht besteed aan omstanders: collega’s die gedrag waarnemen zonder zelf direct bij de situatie betrokken te zijn.

In de praktijk kunnen mensen terughoudend zijn omdat zij twijfelen wat passend is, niet weten wat zij kunnen doen of de situatie eerst willen begrijpen. Het helpt daarom om vooraf te oefenen met vragen als:

  • Wanneer spreek je iemand zelf aan?
  • Wanneer zoek je hulp of overleg?
  • Hoe kun je steun bieden aan een collega?
  • Hoe maak je achteraf ruimte voor een gesprek?
  • Wanneer is het belangrijk om een situatie vast te leggen of formeel te melden?

Door praktijksituaties gezamenlijk te onderzoeken, worden abstracte normen concreter.

Medewerkers kunnen verschillende handelingsmogelijkheden verkennen voordat zij die in een echte situatie nodig hebben.

Lees hier meer over hoe interactief theater helpt om herkenbare situaties rond sociale veiligheid zichtbaar en bespreekbaar te maken en met ander gedrag te oefenen.

Kijk naar wat aan gedrag voorafgaat

Preventie betekent ook dat organisaties verder kijken dan afzonderlijke situaties.
Grensoverschrijdend gedrag kan samenhangen met omstandigheden die al langer aanwezig zijn.

Bijvoorbeeld hoge werkdruk, onduidelijke verwachtingen, verschillen in macht of afhankelijkheid, weinig aandacht voor de onderlinge omgang of spanningen die niet worden besproken.

Daarom is het waardevol om te letten op vroege veranderingen in gedrag en samenwerking.

Bijvoorbeeld:

  • Medewerkers trekken zich terug;
  • Bepaalde mensen of groepen worden buitengesloten;
  • Spanningen keren steeds terug;
  • Problemen worden vooral buiten het gezamenlijke gesprek besproken;

Geen enkel afzonderlijk signaal bewijst dat sprake is van een onveilige werkomgeving. Een combinatie van terugkerende signalen kan wel aanleiding zijn om verder te onderzoeken wat er speelt.

Daar ligt ook de verbinding met meten. Door meldingen, signalen en ervaringen niet afzonderlijk te bekijken, kan een organisatie eerder patronen herkennen.

Lees hier meer over hoe je sociale veiligheid kunt meten en waarom een breder beeld nodig is dan alleen het aantal meldingen of incidenten.

Voorkomen vraagt aandacht voor de samenwerking

Preventie betekent niet dat iedere lastige situatie kan worden voorkomen. Verschillen van inzicht, irritaties en spanning horen soms bij samenwerken.

Wanneer spanningen niet worden besproken, kunnen patronen zich langzaam vastzetten. Mensen gaan elkaar vermijden, spreken zich minder uit of bespreken problemen vooral buiten het gezamenlijke gesprek.

Daardoor wordt het steeds lastiger om gedrag nog op een constructieve manier bespreekbaar te maken. Het helpt daarom wanneer teams regelmatig stilstaan bij hun samenwerking.

Wij richten ons daarmee niet alleen op het begrenzen van gedrag dat niet past, maar juist ook op het versterken van gedrag dat teams wél willen zien, zodat daar passende afspraken over gemaakt kunnen worden.

Lees in dit artikel meer over hoe teamontwikkeling kan helpen om patronen zichtbaar te maken, de onderlinge samenwerking bespreekbaar te maken en gezamenlijk te werken aan een nieuwe start.

Werk preventief aan sociale veiligheid
Plan een kennismaking en bespreek hoe grensoverschrijdend gedrag in jouw organisatie voorkomen kan worden.

Veelgestelde vragen

Wat is grensoverschrijdend gedrag?
Grensoverschrijdend gedrag is gedrag dat binnen een organisatie als onacceptabel is aangemerkt. Denk bijvoorbeeld aan pesten, discriminatie, intimidatie, agressie, geweld of machtsmisbruik. In de Arbowet staan Pesten, discriminatie, seksuele intimidatie en agressie & geweld als ongewenst gedrag beschreven. Elke organisatie is vrij om aanvullende vormen van grensoverschrijdend gedrag in beleid op te nemen.
Hoe voorkom je grensoverschrijdend gedrag op het werk?

Preventie begint met aandacht voor wat gewenste samenwerking en onderlinge omgang is. Duidelijke organisatienormen, gesprekken over het grijze gebied van wat wel en niet gewenst is, aandacht voor vroege signalen. Een gedragscode, praktische beleid, training en duidelijke routes voor signalen en meldingen versterken daarbij.

Is ongemak hetzelfde als grensoverschrijdend gedrag?

Nee. Meningsverschillen, feedback ontvangen of een conflict kan ongemakkelijk zijn zonder dat daarmee een grens wordt overschreden. Het is daarom belangrijk om onderscheid te kunnen maken tussen ongemak, ongewenste omgang en gedrag dat binnen de organisatie expliciet als onacceptabel is aangemerkt.

Wat kun je doen als je grensoverschrijdend gedrag ziet?

Dat hangt af van de situatie. Soms is direct reageren passend, soms kan steun bieden of later het gesprek aangaan beter zijn. Ook kan het nodig zijn om iemand anders te betrekken of gebruik te maken van een formele route. Het helpt wanneer medewerkers vooraf weten welke mogelijkheden beschikbaar zijn en waar zij terechtkunnen voor ondersteuning.

Waarom zijn duidelijke normen belangrijk?

Mensen verschillen in ervaringen, persoonlijke grenzen en referentiekaders. Zonder gezamenlijke afspraken kan daardoor onduidelijkheid ontstaan over welk gedrag binnen een organisatie passend is. Duidelijke normen geven richting aan de samenwerking en maken het gemakkelijker om gedrag vroegtijdig te bespreken, voordat spanningen verder oplopen.